Veelgestelde vragen over duurzame installaties, naar aanleiding van het webinar‘Duurzame installaties bij renovaties’ door Eisma Bouwmedia in samenwerking met Vaillant (gehouden op 23 mei 2016)

Algemeen

VRAAG: Wanneer komen duurzame installaties, zoals warmtepompen, bij renovaties in beeld?

ANTWOORD: Indien de woning voldoende geïsoleerd is (of kan worden gemaakt bij de renovatie), en als de zogenaamde warmteafgifte-systemen (de verwarmingselementen zoals radiatoren of vloer- of muurverwarming) voldoen aan of geschikt worden gemaakt voor een duurzame installatie zoals een warmtepomp. Dat zijn namelijk altijd lagetemperatuursystemen. Bij een slechte isolatie of niet toereikende warmteafgiftesystemen wordt de ruimte niet warm genoeg of moet de installatie veel te hard draaien om nog duurzaam te kunnen worden genoemd.

VRAAG: Wat is kosteneffectiever, investeren in isolatie of in een duurzame installatie?

ANTWOORD: De ‘Trias Energetica’ en de zogenaamde ‘BENG-eisen’ gaat uit van het principe dat eerst de energievraag zo laag mogelijk moet worden gemaakt en dat daarna de vraag speelt hoe de energie zo duurzaam mogelijk kan worden ingezet en opgewekt.

In de praktijk, zeker bij renovaties, blijkt soms uit berekeningen dat, indien de isolatie en de luchtdichtheid van de woning voldoende zijn, investeren in een duurzame installatie kosteneffectiever is. Dit verschilt per geval.

VRAAG: Wat is een ‘hybride warmtesysteem’?

ANTWOORD: Met een hyrbide systeem wordt in de installatiewereld meestal de combinatie van een gasketel met een warmtepomp aangeduid. De warmtepomp zorgt in die gevallen voor de verwarming van het huis, de (HR) ketel springt bij als er een grote warmtevraag is, bijvoorbeeld voor douche- of afwaswater of wanneer het buiten heel erg koud is.

VRAAG: Is het mogelijk om na een renovatie de woning helemaal ‘gasloos’ te krijgen?

ANTWOORD: In bepaalde gevallen is dat mogelijk. De betrouwbaarheid van warmtepompen, ook luchtwarmtepompen, is sterk toegenomen, en ze functioneren ook bij temperaturen van ver onder nul. Bijstoken in extreme situaties kan ook elektrisch. Voor heet water is dan een relatief groot buffervat nodig. (Lucht-) warmtepompen kunnen water tot meer dan 55 graden verhitten, dus genoeg voor douche- en afwaswater. Bij zulke hoge temperaturen neemt het stroomverbruik wel toe.

VRAAG: Hoe werkt een warmtepomp natuurkundig?

ANTWOORD: De techniek van de warmtepomp lijkt sterk op die van de een koelkast: in een gesloten circuit wordt een vloeistof, het koudemiddel, bij lage temperatuur verdampt en die damp condenseert bij hoge temperatuur. De lage temperatuur wordt uit de buitenlucht of uit de grond gehaald, de warmte die vrijkomt wordt aan het water afgegeven dat door de afgiftesystemen loopt. Dat water verwarmt de lucht in de woning.

Bij het verdampen van het koudemiddel wordt het kookpunt verlaagd, voor het condenseren wordt het kookpunt verhoogd. Dit gebeurt door de druk te verhogen met een compressor, dat is de feitelijke pomp. Daarna wordt het kookpunt weer verlaagd door de druk te laten zakken in een smoorventiel. Het geheel vormt een thermodynamische cyclus, waaraan aan de ene kant arbeid wordt toegevoegd (de elektriciteit die de compressor aandrijft) en aan de andere kant warmte vrijkomt.

Zo zet de warmtepomp met behulp van toegevoegde elektrische energie de lage temperatuur-energie uit de bodem of de omgevingslucht om naar warmte-energie. Die toegevoegde energie is lager dan de geleverde energie. Het rendement van een warmtepomp wordt uitgedrukt in COP (=geleverde energie/gebruikte energie) en is dus een positief getal.

VRAAG: Onder welke condities wordt de COP die fabrikanten noemen bij hun producten gemeten?

ANTWOORD: Bij een brontemperatuur van 7 graden en een waterafgiftetemperatuur van 35 graden. Bij een moderne luchtwarmtepomp, zoals de aroTHERM bedraagt de COP 5,3. Bij het verhogen van de temperatuur binnen of het verlagen van de temperatuur buiten wordt de COP lager. Een HR-ketel heeft een COP van ca 2,25.

VRAAG: Wat is een SCOP?

ANTWOORD: Dat is de COP, maar dan gemiddeld over een jaar, Seasonal COP. De COP is een momentopname onder vastgestelde omstandigheden. De SCOP geeft het jaargemiddeld rendement. Het getal kan erorm verschillen per woning, per plek waar de woning staat, per installatie en per gebruik dat er van de installatie wordt gemaakt. Vaillant geeft per type warmtepomp een zogenaamde ‘gelijkwaardigheidsverklaring’ af. Die is als pdf te vinden op de site van Vaillant.

VRAAG: Mag iedereen een aardbron boren en er een warmtepomp op aansluiten?

ANTWOORD: Neen. Boren mogen alleen bedrijven die gecertificeerd zijn volgens de BRL 2100 én de BRL 11000-norm. De verdere aanleg van het aardbronpompsysteem mag alleen door een BRL 6000-21 gecertificeerde installateur.

VRAAG: Mag ik overal een aardbronsysteem laten aanleggen? Bijvoorbeeld in een waterwingebied?

ANTWOORD: Aan boren in een waterwingebied worden diverse eisen gesteld. Er zijn meer plaatsen in Nederland waar (gemeentelijk of landelijk) beleid geldt voor grondbronnen. Meer inforamtie biedt de Rijksoverheid op de site www.wkotool.nl

VRAAG: hoe verhoud het rendement van een luchtwarmtepomp op basis van buitenlucht zich ten opzichte van een model op ventilatielucht?

ANTWOORD: Dit zijn twee verschillende producten en moeilijk te vergelijken, ventilatielucht heeft vaak veel minder vermogen, maar wel weer een hoge brontemperatuur. Met een luchtwarmtepomp gebruik je vaak buitenlucht of een combinatie van buitenlucht en ventilatielucht.

VRAAG: Kan een luchtwarmtepomp de woning ook koelen?

ANTWOORD: Ja, dat kan. In tegenstelling tot bij aardwarmtepompen kan dat alleen actief en niet passief: de compressor zal moeten draaien en de cylus wordt in principe ‘omgedraaid’.

VRAAG: Hoeveel geluid maakt een luchtwarmtepomp?

ANTWOORD: Het geluid van moderne warmtepompen is sterk gereduceerd. Een luchtwarmtepomp produceert tegenwoordig 40 db, vergelijkbaar of minder dan een vaatwasser. Op 3 meter afstand bedraagt het geluid nog 36 db.

VRAAG: Heb ik geen last van de warmtepomp als ik in de tuin zit?

ANTWOORD: In principe draait de warmtepomp alleen als er een warmtevraag is, dus niet in het tuinseizoen.

VRAAG: Hoe ver van de woning kan ik een luchtwarmtepomp zetten?

ANTWOORD: De maximale afstand is 50 meter. Maar bij een hybride systeem is het rendement het beste wanneer de warmtepomp zo dicht mogelijk bij de HR-ketel wordt geplaatst.

Capaciteit/berekening

VRAAG: Een woning heeft beneden vloerverwarming en boven radiatoren. Kan zo’n woning toe met alleen een warmtepomp, gegeven dat de radiatoren weinig gebruikt worden?

ANTWOORD: Dat is afhankelijk van de vermogensbehoefte en dat hangt weer af van de isolatiegraad en de grootte van de te verwarmen ruimten. Zoiets moet per geval bekeken worden. Met een hybride-systeem kan het in ieder geval. Er wordt dan een zogenaamde twee-zone kit gemaakt. De grootste tijd komt de warmte dan van de warmtepomp. Alleen in enkele gevallen springt de ketel bij.

Investering/subsidie

VRAAG: Is de keuze tussen lucht- of aardwarmte situatieafhankelijk of zijn er algemene stellingen?

ANTWOORD: In algemene zin geldt dat de investering in een luchtwarmtepompsysteem lager is dan in een aardwarmtesysteem. Maar koelen met een aardwarmtepomp is weer goedkoper in energieverbruik dan met een luchtwarmtepomp.

Investering/subsidies

VRAAG: Zijn er gegevens verkrijgbaar over hoeveel energie je bespaart en over de investeringskosten en de gebruikskosten, gegeven een bepaald type woning?

ANTWOORD: Ja. Veel informatie is te vinden op www.hybridecalculator.nl dit is een tool waar de gebruiker zelf een woning kan ‘samenstellen’ en het gebruik en de behoefte op kan aangeven. Afhankelijk daarvan komen diverse gegevens beschikbaar.

VRAAG: Klopt het dat er subsidies bestaan voor de aankoop van een warmtepomp, zonneboilers en biomassaketels?

ANTWOORD: Inderdaad. Dat is de ISDE subsidie. De regering stelt er de komende jaren steeds een bedrag voor ter beschikking. In 2016 is dat 70 miljoen. De subsidie geldt bij nieuwbouw en bij renovatie. Bij renovatie gaat het om het vervangen van een HR-systeem voor een duurzame installatie. Bij nieuwbouw moet met twee verschillende EPC-berekeningen worden aangetoond dat de woning met conventionele verwarming de EPC-norm haalt, maar met de duurzame installatie nog beter presteert. De kopers van de installatie dienen de aanvraag zelf in. Meer info en de elektronische aanvraagprocedure zijn te vinden op www.rvo.nl

VRAAG: Hoe verschilt de hoogte van de investering tussen een aardwarmtepomp ten opzichte van een zonneboiler of luchtwarmtepomp?

ANTWOORD: De kosten van investering in een grondbronsysteem ligt een factor 2 boven die in een buitenluchtsysteem.

VRAAG: Aan wat voor subsidies kan ik denken als ik een VvE-gebouw naar nul-op-de-meter wil renoveren?

ANTWOORD:De ISDE regeling laat toe dat voor de verschillende installaties apart subsidie wordt aangevraagd. Op de benodigde warmtepompen en zonneboilers kan apart subsidie worden aangevraagd. Daarnaast zijn er fiscale en soms ook regionale regelingen voor het verbeteren van isolatiewaarden van het gebouw.

VRAAG: Kan ik als corporatie de ISDE-subsidie ‘stapelen’ op de STEP-subsidie?

ANTWOORD: Ja. De STEP subsidie is speciaal voor corporaties en wordt verleend op een verbeterd EPC-label. De ISDE-subsidie geldt voor de investering in duurzame installaties. Ze mogen gestapeld worden. Zie voor beide regelingen: www.rvo.nl

VRAAG: Kan ik als onderneming nog aan andere subsidies denken?

ANTWOORD: Soms is het gunstiger voor bedrijven die winst maken om de investering in een duurzame installatie fiscaal te behandelen. Een fiscale regeling in dit verband is de Energie InvesteringsAftrek (EIA). Deze is vooral bedoeld voor entiteiten die winst maken en VPB betalen

Onderhoud en levensduur

VRAAG: Kan ik de investering in bijvoorbeeld de warmtepomp ook als een belegging zien?

ANTWOORD: Met de huidige rentestanden kan dat inderdaad al snel. De energiebesparing ten opzichte van de HR-ketel is aanzienlijk. De meer-investering in een warmtepomp in vergelijking met een ketel betaalt zich, afhankelijk van de omstandigheden en de geldende energieprijs, tussen de 7 en de 10 jaar terug. Daarna gaat de investering in verhouding tot de HR ketel renderen, enkele procenten op het investeringsbedrag. Dat is meer dan de bank biedt.

VRAAG: Wat is de levensverwachting van een warmtepomp?

ANTWOORD: De techniek is bewezen en vergelijkbaar met een koelkast. Vooral in Duitsland draaien al tientallen jaren warmtepompen zonder veel problemen. Een levensduurverwachting van 10 tot 15 jaar is normaal. Voor technici: om de levensduur te verlengen is de compressor over het algemeen wat overgedimensioneerd.

VRAAG: Wat beïnvloedt de levensverwachting van een warmtepomp?

ANTWOORD: Vooral het aan- en afslaan van het apparaat. De afstelling en inregeling, zeker in combinatie met een HR-ketel in een hybride systeem is dan ook een belangrijk. Aangezien de warmtepomp een laagtemperatuursysteem is en moduleert kan de pomp in de meeste gevallen heel rustig draaien. Een optie is de aanvulling met een buffervat, waarin de warmtepomp warmwater kan bergen als dat niet voor de woning benodigd is.